Nowoczesne sieci powstają głównie z tworzyw sztucznych: poliamidu (nylon/PA6), polietylenu (PE) i polipropylenu (PP), rzadziej z poliestru (PET) lub mieszanek, do których dochodzą pływaki, ołowiane obciążniki i elementy metalowe. To ułatwia eksploatację (wytrzymałość, odporność na wilgoć), ale komplikuje późniejszą segregację i recykling, bo „zestawy” materiałów trzeba najpierw rozdzielić.
Tabela 1. Najczęstsze materiały sieci i konsekwencje dla końca życia
| Materiał | Typowe zastosowania | Cechy istotne w użyciu | Co dalej po zużyciu? |
|---|---|---|---|
| PA6 (nylon) | sieci monofilamentowe, pelagiczne | wysoka wytrzymałość i elastyczność | możliwa regeneracja chemiczna do monomeru (np. ECONYL) oraz recykling mechaniczny/filamenty 3D |
| PE | trawle denne, liny | odporność na ścieranie, niska chłonność wody | recykling mechaniczny do regranulatów; wymaga dokładnego czyszczenia i separacji |
| PP/PET | różne sieci i linki | lekkość (PP), stabilność (PET) | recykling mechaniczny możliwy, ale utrudniony przez zanieczyszczenia i dodatki |
Coraz więcej plastiku – ile produkujemy i co naprawdę się gubi
Produkcja plastiku globalnie przekroczyła 430 mln ton rocznie, a część tego strumienia to sprzęt rybacki. W morzach szczególnie groźny jest ALDFG (porzucony, zagubiony lub wyrzucony sprzęt), wskazywany jako najbardziej śmiercionośna forma odpadów dla żółwi, ptaków i ssaków. W Wielkiej Pacyficznej Plamie Śmieci co najmniej 46% masy stanowią elementy sieci i lin rybackich. Szacunki naukowe sugerują, że floty tracą średnio około 2% sprzętu rocznie, przy czym stawnice (gillnety) ok. 5–6%, pułapki 8–9%, a zestawy haczykowe i długie linki bywają tracone jeszcze częściej.
Tabela 2. Twarde liczby o utracie sprzętu (wybrane metryki z badań)
| Pozycja | Uśrednione oszacowanie |
|---|---|
| Udział sprzętu traconego rocznie (różne narzędzia) | ok. 2% całego sprzętu; gillnety ~5–6%, pułapki ~8–9% |
| Utracone rocznie długie linki (mainlines) | ~740 tys. km (zakres 129 tys.–1,35 mln km) |
| Utracone rocznie haczyki longline | ~14 mld sztuk |
| Utracone rocznie pułapki/kosze | >25 mln sztuk |
| Udział sieci/lin w masie GPGP | ≥46% |
Jak długo żyją sieci – w użyciu i w środowisku?
Żywotność eksploatacyjna zależy od narzędzia, materiału i reżimu napraw: w badaniach podawano około pół roku dla gillnetów z nylonu, 3–5 lat dla polietylenowych sieci dennych i nawet do ok. 8 lat dla niektórych nylonowych sieci pelagicznych przy regularnych naprawach. W środowisku morskim tworzywa zachowują się odwrotnie: nylonowe monofilamenty mogą przetrwać setki lat, ulegając fragmentacji do mikroplastiku zamiast całkowitemu rozpadowi.
Gdzie i jak najczęściej dochodzi do utraty sieci?
Do utraty dochodzi w sztormach, przy kolizjach z dnem, wrakami, rafami i infrastrukturą (farmy, boje), podczas krzyżowania się narzędzi oraz przy stawianiu i wybieraniu. Subtropikalne wiry oceaniczne działają jak pułapki, więc w ich rejonach obserwuje się akumulację elementów sprzętu. W regionach przybrzeżnych skuteczne akcje zbiórek prowadzą społeczności rybackie i nurkowe, z dobrze udokumentowanymi przykładami m.in. w rejonie Andamanu.
Kto szuka i wyławia – wolontariusze i pasjonaci morza
Najwięcej operacji w terenie wykonują ochotnicy: techniczni nurkowie (Ghost Diving), inicjatywy łączące nurków i przemysł (Healthy Seas) oraz lokalne kluby i społeczności, często przy wsparciu PADI i administracji morskiej. Ich praca obejmuje lokalizację, bezpieczne cięcie i wynoszenie sieci z wraków i raf, a także dokumentację pochodzenia i mas.
Gdzie można oddać stare sieci i kto je odbiera – czy to jest bezpłatne?
W Europie podstawowym miejscem są portowe instalacje odbioru odpadów (Port Reception Facilities), które przyjmują odpady ze statków i tzw. passively fished waste zebrane przez rybaków. Model kosztów jest lokalny (często ryczałt w opłatach portowych), ale rośnie liczba programów z darmowym oddaniem sieci końca życia i zapewnioną logistyką do recyklera. Przykładem jest Net Regeneration w Wielkiej Brytanii. Od 1 stycznia 2025 r. w UE wchodzi rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR) dla sprzętu rybackiego zawierającego plastik, co docelowo przenosi finansowanie zbiórki i zagospodarowania na producentów i ma ograniczać obciążenia po stronie rybaków.
Jak się je przetwarza? – od czyszczenia do granulatów lub monomeru
Po przyjęciu i zważeniu sieci są oczyszczane z piasku, soli i organizmów, demontowane z pływaków, ołowiu i metalu oraz sortowane polimerowo. Dalej biegną dwiema ścieżkami. Regeneracja chemiczna obejmuje nylon 6: depolimeryzacja do kaprolaktamu i wytwarzanie pełnowartościowych włókien tekstylnych (np. ECONYL). Recykling mechaniczny dotyczy przede wszystkim PE/PP oraz części PA: po myciu i rozdrobnieniu powstają regranulaty do wtrysku i wytłaczania oraz filamenty i granulaty do druku 3D. Materiał niespełniający wymagań trafia do odzysku energii.
Z odzyskanych sieci powstają włókna do tekstyliów i dywanów, granulaty i filamenty do druku 3D oraz komponentów technicznych, a także produkty konsumenckie i outdoorowe. Materiał NetPlus z porzuconych sieci wykorzystują marki odzieżowe w daszkach czapek i innych elementach z pełną śledzalnością łańcucha. W Wielkiej Brytanii domykany jest obieg w postaci koszy ulicznych czy kajaków wytwarzanych z lokalnie zebranych sieci.
Źródła :
Richardson, K. et al. (2022). Global estimates of fishing gear lost to the ocean each year. Science Advances.
Lebreton, L. et al. (2018). Evidence that the Great Pacific Garbage Patch is rapidly accumulating plastic. Scientific Reports.
UNEP/FAO (2009). Abandoned, Lost or Otherwise Discarded Fishing Gear (ALDFG).
European Commission – Single-Use Plastics Directive i wdrożenie EPR dla sprzętu rybackiego (obowiązuje od 1.01.2025 w UE).
EMSA – Port Reception Facilities i zasady przyjmowania passively fished waste.
Healthy Seas, Ghost Diving – raporty i podsumowania akcji odzysku sieci.
Odyssey Innovation – Net Regeneration (odbiór EOL gear i recykling w UK).
Aquafil – opis procesu ECONYL (regeneracja PA6).
NOAA/Sea Grant – trwałość żyłek z tworzyw i ryzyka mikroplastiku.
#IGTSF #ghostgear #ALDFG #oceanplastic #circularfishing #ECONYL #NetPlus #HealthySeas #GhostDiving #PortReceptionFacilities #EPR #recykling