Czy jest paliwo biogazowe?
Biogaz to gaz powstający w procesie beztlenowego rozkładu materii organicznej, takiej jak gnojowica, obornik, kiszonki roślin energetycznych, odpady żywnościowe i osady ściekowe. Typowy biogaz zawiera głównie metan oraz dwutlenek węgla, a także śladowe ilości pary wodnej i siarkowodoru. Aby użyć go w transporcie, najczęściej poddaje się go „uszlachetnieniu” – usuwa się dwutlenek węgla, wodę i zanieczyszczenia, podnosząc zawartość metanu do poziomu zbliżonego do gazu ziemnego. Tak oczyszczone paliwo nazywa się biometanem i można je sprężać (sprężony biometan – CBG, ang. Compressed Biomethane Gas) lub skraplać (skroplony biometan – LBG, ang. Liquefied Biomethane Gas) w celu zwiększenia gęstości energetycznej i zasięgu pojazdu.
W Unii Europejskiej jakość biometanu stosowanego w transporcie określa norma EN 16723-2. Dzięki temu biometan, o ile spełnia wymagania jakościowe, może być tankowany i używany w tej samej infrastrukturze, co sprężony lub skroplony gaz ziemny (CNG – sprężony gaz ziemny; LNG – skroplony gaz ziemny). To ważne dla wsi i małych miejscowości, bo ułatwia korzystanie z rosnącej sieci stacji CNG/LNG, a także stwarza warunki do lokalnych, przygospodarskich punktów tankowania CBG.
Historia badań
Pierwsze próby z pojazdami na biogaz w Europie ruszyły już w latach 90. XX wieku. Jednym z pionierów był szwedzki Linköping, który najpierw przetestował autobusy zasilane biogazem, a od 1997 roku uruchomił pełnoskalową produkcję i uszlachetnianie biogazu do biometanu na potrzeby komunikacji miejskiej. Ta historia jest o tyle istotna, że łączy gospodarkę odpadami z transportem publicznym: lokalne odpady i gnojowica stają się paliwem dla lokalnych autobusów, co realnie ogranicza emisje i poprawia jakość powietrza w mieście. W kolejnych latach dołączyły inne miasta, m.in. w Wielkiej Brytanii, a następnie duże systemy metropolitalne we Francji zaczęły wdrażać szerokie programy autobusów na biometan.
Dziś technologia jest dojrzała, szczególnie w segmencie ciężkim oraz w maszynach rolniczych. W rolnictwie biometan domyka obieg: odpady z gospodarstwa trafiają do fermentacji, wytworzony biometan zasila ciągnik lub samochód dostawczy, a poferment – stabilny, wartościowy nawóz – wraca na pole. Dzięki temu nie tylko ogranicza się emisje gazów cieplarnianych, lecz także podnosi odporność gospodarstwa na wahania cen paliw kopalnych.
Tabela poniżej przedstawia wybrane, seryjnie produkowane pojazdy i ich charakterystykę w kontekście wykorzystania biometanu w praktyce.
| Segment | Przykładowy model (status rynkowy) | Paliwo | Zasięg / uwagi |
|---|---|---|---|
| Ciągnik rolniczy | New Holland T6.180 Methane Power (produkcja seryjna) | CBG/biometan | Maszyna projektowana z myślą o zasilaniu biometanem z własnej biogazowni; rozwiązanie promuje koncepcję „energetycznie niezależnego gospodarstwa”. |
| Ciężarówka dalekobieżna | Scania – gamy LBG/CBG (produkcja seryjna) | LBG/CBG | W konfiguracjach ze skroplonym biometanem możliwe zasięgi do ok. 1 700 km między tankowaniami, co odpowiada zastosowaniom długodystansowym. |
| Ciężarówka dalekobieżna | Volvo FH Gas-Powered (produkcja seryjna) | LBG/CBG | Zaprojektowana pod długie trasy i wysokie ładunki; przy zasilaniu biometanem producent deklaruje istotne ograniczenie emisji w ujęciu „od zbiornika do kół”. |
| Autobus miejski | MAN Lion’s City G, Solaris Urbino CNG (wdrożone floty) | CBG/biometan | Powszechne wdrożenia w UE, w tym w Szwecji, gdzie autobusy Solaris zasilane są lokalnym biogazem; gazowe układy napędowe cechują się cichą pracą i niską emisją lokalną. |
Wpływ na klimat i środowisko zależy od tego, skąd pochodzi paliwo i jak szczelny jest łańcuch dostaw. W przypadku gazu ziemnego (CNG i LNG) – czyli paliwa kopalnego – redukcja emisji dwutlenku węgla względem oleju napędowego bywa umiarkowana w ujęciu „od złoża do koła” (WTW, ang. Well-to-Wheel) i bardzo wrażliwa na wycieki metanu, zarówno w łańcuchu wydobycia i transportu, jak i w samym silniku (tzw. „methane slip”). Im większe nieszczelności, tym mniejsza korzyść klimatyczna w porównaniu z dieslem.
Biometan z odpadów rolniczych i komunalnych to inna historia. W bilansie „od źródła do koła” potrafi on znacząco obniżać emisje, a w przypadku biometanu z gnojowicy korzystny efekt bywa jeszcze większy, ponieważ fermentacja kontrolowana zapobiega niekontrolowanemu ulatnianiu metanu z lagun i płyt obornikowych.
Najnowsze analizy europejskie pokazują, że dla takich ścieżek paliwowych całkowity ślad gazów cieplarnianych może być bardzo niski, o ile ograniczy się wycieki metanu na każdym etapie produkcji, oczyszczania i dystrybucji.
Dla jakości powietrza w miejscowościach wiejskich i małych miastach kluczowe są emisje tlenków azotu i cząstek stałych. Nowoczesne silniki gazowe o zapłonie iskrowym, pracujące z mieszanką stechiometryczną i wyposażone w trójfunkcyjny katalizator, osiągają bardzo niskie emisje tych zanieczyszczeń w porównaniu z tradycyjnymi jednostkami wysokoprężnymi. To jeden z powodów, dla których liczne przedsiębiorstwa komunikacyjne wymieniły część autobusów dieslowskich na gazowe zasilane biometanem, poprawiając lokalną jakość powietrza i obniżając hałas.
Skalowanie biometanu w transporcie zależy jednak od podaży paliwa. Unia Europejska w planie REPowerEU wskazała cel osiągnięcia 35 miliardów metrów sześciennych biometanu rocznie do 2030 roku, przede wszystkim z odpadów rolniczych i resztek organicznych.
Produkcja rośnie, ale wciąż wymaga znacznych inwestycji, a priorytetem stają się zastosowania trudne do elektryfikacji, takie jak ciągniki rolnicze, ciężarówki długodystansowe czy autobusy w intensywnej eksploatacji.
Jeśli spojrzymy praktycznie na realia gospodarstwa rolnego, biometan największy sens ma tam, gdzie dostępny jest stały strumień surowca, a więc gnojowicy, resztek kiszonek czy odpadów z przetwórstwa.
W takich warunkach możliwe jest lokalne wytworzenie i sprężenie paliwa, a następnie tankowanie maszyn we własnym obejściu.
Z kolei w transporcie wiejskim i komunalnym połączenie lokalnej biogazowni z flotą autobusów i śmieciarek pozwala domknąć obieg odpadów i paliwa na poziomie powiatu czy związku gmin.
Biometan z odpadów rolniczych i komunalnych pozwala zamknąć obieg na wsi: z odpadów powstaje paliwo dla ciągników, autobusów i ciężarówek, a poferment wraca na pole; w pełnym bilansie „od źródła do koła” daje duże, a przy gnojowicy nawet ujemne emisje – pod warunkiem szczelnego ograniczania wycieków metanu.
Technologia jest dojrzała i dostępna (seryjne maszyny, stacje dla sprężonego i skroplonego biometanu), więc dla rolnictwa i transportu wiejskiego to realna droga do niższych kosztów, czystszego powietrza i większej niezależności energetycznej już dziś.
Źródła
Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA): wprowadzenie do biogazu i biometanu. IEA
Norma EN 16723-2 dotycząca jakości biometanu dla transportu. Standards ITEH+1
Historia i wdrożenia autobusów na biogaz w Linköping (Szwecja). Linköpings Uniwersytet+3iea-biogas.net+3ScienceDirect+3
Przykład brytyjskiego „Bio-Busu” i infrastruktury w Bristolu. GENeco+1
Program przejścia floty autobusów w regionie paryskim na biometan i inne napędy niskoemisyjne. Île-de-France Mobilités+1
New Holland T6.180 Methane Power – dokumentacja producenta. agriculture.newholland.com
Scania – dokumentacja gamy ciężarówek gazowych i deklarowane zasięgi. Scania Corporate website
Volvo FH Gas-Powered – informacje producenta. volvotrucks.com
Solaris Urbino CNG w Szwecji – komunikaty i wdrożenia. solarisbus.com
MAN Lion’s City G – opis producenta (napęd gazowy, parametry eksploatacyjne). man.eu+1
JEC WTW v5 – analiza „od źródła do koła” dla paliw, w tym biometanu z gnojowicy. concawe.eu+2eea.europa.eu+2
ICCT – oceny klimatyczne LNG/CNG i znaczenie wycieków metanu. ICCT+2ICCT+2
REPowerEU – cel 35 mld m³ biometanu do 2030 r. (KE i materiały towarzyszące). Energy+1
Przeglądy dotyczące skali i ambicji rynku biometanu w Europie. BIP Europe+1
#biogaz #biometan #rolnictwo #transportwiejski
