Dzień Ograniczania Strat i Marnowania Żywności

Spende

Unterstützen Sie unsere Mission

Jede Spende hilft, Projekte zum Umweltschutz zu realisieren. Werden Sie Teil unserer Unterstützer!

Sicher spenden

29 września 2026 roku, we wtorek, obchodzony będzie Międzynarodowy Dzień Świadomości na temat Strat i Marnowania Żywności. W obiegu stosowana jest również krótsza nazwa: Dzień Ograniczania Strat i Marnowania Żywności.

Wydarzenie zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2019 roku. Pierwsze obchody odbyły się 29 września 2020 roku. Za ich międzynarodową koordynację odpowiadają Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa oraz Program Narodów Zjednoczonych do spraw Środowiska.

Celem dnia jest nie tylko zwrócenie uwagi na skalę wyrzucania jedzenia, ale przede wszystkim zachęcenie konsumentów, producentów, sklepów, restauracji, samorządów i instytucji do podejmowania mierzalnych działań.

Według stanu na 29 lipca 2026 roku FAO i UNEP nie opublikowały jeszcze odrębnego hasła ani pełnego pakietu materiałów przeznaczonych dla obchodów w 2026 roku. Nie należy więc przypisywać tegorocznej edycji niepotwierdzonego motywu przewodniego.

Wichtige Informationen

ElementInformation
Data obchodów29 września 2026 roku
Dzień tygodniawtorek
Oficjalna nazwaMiędzynarodowy Dzień Świadomości na temat Strat i Marnowania Żywności
Nazwa angielskaInternational Day of Awareness of Food Loss and Waste
SkrótIDAFLW
Rok ustanowienia2019
Pierwsze obchody2020
Podstawarezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 74/209
Organizatorzy międzynarodowiFAO i UNEP
Główny celograniczanie strat żywności i marnowania jedzenia na każdym etapie łańcucha
Powiązany cel ONZCel Zrównoważonego Rozwoju 12.3

Strata żywności i marnowanie żywności – to nie to samo

Pojęcia „strata żywności” i „marnowanie żywności” są często używane zamiennie, ale opisują inne części tego samego problemu.

Straty żywności powstają głównie przed etapem sprzedaży detalicznej. Mogą występować podczas produkcji rolnej, zbioru, przechowywania, transportu i przetwarzania.

Marnowanie żywności dotyczy przede wszystkim sklepów, gastronomii, stołówek oraz gospodarstw domowych. Obejmuje jedzenie wyrzucane z powodu nadmiernych zakupów, niewłaściwego przechowywania, zbyt dużych porcji, błędnego planowania albo niezrozumienia dat umieszczonych na opakowaniach.

PhasePrzykład problemu
Produkcja rolnaplony pozostawione na polu ze względu na brak odbiorcy
Zbioryuszkodzenie produktów podczas zbierania
Lagerungzepsucie wskutek niewłaściwej temperatury lub wilgotności
Transportprzerwanie łańcucha chłodniczego
Przetwórstwoodrzucenie surowca niespełniającego wymagań jakościowych
Handelniesprzedane produkty z krótkim terminem przydatności
Gastronomiazbyt duże porcje i źle oszacowane zamówienia
Gospodarstwo domowenadmierne zakupy, zapomniane produkty i niewykorzystane resztki

Rozróżnienie jest ważne, ponieważ nie istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla całego łańcucha. Rolnik potrzebuje innych narzędzi niż restauracja, sklep czy gospodarstwo domowe.

Ile żywności tracimy na świecie?

Według aktualnych danych FAO około 13 procent żywności jest tracone po zbiorach, zanim dotrze do sprzedaży detalicznej.

Kolejne 19 procent żywności dostępnej dla konsumentów jest marnowane w sklepach, gastronomii i gospodarstwach domowych. W 2022 roku odpowiadało to około 1,05 miliarda ton odpadów żywnościowych, łącznie z częściami niejadalnymi.

Miejsce powstawania odpadówUdział w światowym marnowaniu na poziomie konsumentów
Gospodarstwa domowe60%
Gastronomia i usługi żywieniowe28%
Handel detaliczny12%

Świat marnuje równowartość ponad miliarda posiłków każdego dnia. Jednocześnie setki milionów ludzi doświadczają głodu, a ponad dwa miliardy osób nie mają stałego dostępu do odpowiedniej jakości żywności.

Danych dotyczących strat i marnowania nie należy jednak bezpośrednio sumować bez uwzględnienia różnic metodologicznych. Straty przed sprzedażą i odpady powstające u konsumentów są mierzone za pomocą innych wskaźników i mogą obejmować różne części produktu.

Skala marnowania żywności w Polsce

Według wyników krajowego projektu PROM w Polsce na wszystkich etapach łańcucha powstaje rocznie niemal 5 milionów ton strat i marnowanej żywności.

Około 60 procent tej ilości przypisano gospodarstwom domowym. Oznacza to, że konsumenci odpowiadają za blisko 3 miliony ton rocznie.

InformationWartość
Szacowana ilość strat i marnowanej żywności w Polsceniemal 5 mln ton rocznie
Udział gospodarstw domowychokoło 60%
Ilość przypisywana gospodarstwom domowymblisko 3 mln ton rocznie
Najczęściej wyrzucane grupypieczywo, świeże owoce, warzywa i wędliny

Są to szacunki opracowane na podstawie projektu badawczego, a nie wynik bieżącego pomiaru prowadzonego w każdym polskim gospodarstwie. Pokazują jednak, że odpowiedzialności nie można przenosić wyłącznie na sklepy, producentów lub gastronomię.

Największy potencjał codziennej poprawy znajduje się również w naszych domach.

Dlaczego wyrzucanie jedzenia szkodzi środowisku?

Wyrzucenie produktu oznacza zmarnowanie wszystkich zasobów zużytych do jego wytworzenia.

Dotyczy to między innymi:

  • wody wykorzystanej podczas uprawy i produkcji;
  • powierzchni gruntów rolnych;
  • energii potrzebnej do chłodzenia i przetwarzania;
  • paliwa zużytego podczas transportu;
  • materiałów przeznaczonych na opakowania;
  • pracy rolników, kierowców, pracowników zakładów i sklepów;
  • pieniędzy wydanych przez producenta, sprzedawcę i konsumenta.

Straty i marnowanie żywności odpowiadają za około 8–10 procent globalnych emisji gazów cieplarnianych. Problem nie kończy się po wyrzuceniu produktu. Odpady organiczne rozkładające się bez dostępu tlenu mogą powodować emisję metanu, który silnie wpływa na ocieplenie klimatu.

SkutekDlaczego ma znaczenie?
Emisje gazów cieplarnianychprodukcja i utylizacja niewykorzystanej żywności zwiększają wpływ na klimat
Zużycie wodywoda wykorzystana do produkcji wyrzuconego jedzenia zostaje zmarnowana
Utrata gruntówziemia rolna pracuje na produkty, których nikt nie spożyje
Presja na przyrodęrosnące zapotrzebowanie na grunty może wypierać naturalne ekosystemy
Koszty gospodarczekonsumenci i przedsiębiorstwa płacą za produkty, które nie zostają wykorzystane
Więcej odpadówsystemy odbioru i przetwarzania muszą obsłużyć dodatkowy strumień materiału
Problem społecznyżywność jest wyrzucana mimo występowania ubóstwa żywnościowego

Cel na 2030 rok

Ograniczanie strat i marnowania żywności jest elementem Celu Zrównoważonego Rozwoju 12, dotyczącego odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji.

Cel 12.3 zakłada, że do 2030 roku świat powinien:

  • zmniejszyć o połowę marnowanie żywności na mieszkańca w handlu i gospodarstwach domowych;
  • ograniczyć straty żywności podczas produkcji i w łańcuchach dostaw;
  • zmniejszyć straty powstające po zbiorach.

Do osiągnięcia celu pozostało niewiele czasu. Samo prowadzenie kampanii edukacyjnych nie wystarczy. Potrzebne są regularne pomiary, cele ilościowe, zmiany organizacyjne i porównywanie rezultatów.

Dlaczego wyrzucamy jedzenie?

Marnowanie żywności rzadko wynika z jednej decyzji. Najczęściej jest skutkiem kilku powtarzających się nawyków.

PrzyczynaPrzykład
Brak planowaniazakupy bez sprawdzenia lodówki
Kupowanie na zapaswybieranie dużych opakowań bez realnej potrzeby
Promocje ilościowezakup kilku produktów tylko dlatego, że jeden jest „gratis”
Niewłaściwe przechowywanietrzymanie produktu w zbyt wysokiej temperaturze
Brak kontroli zapasównowsze produkty zasłaniają starsze
Zbyt duże porcjeprzygotowanie większej ilości, niż można zjeść
Nieznajomość oznaczeńwyrzucenie produktu po dacie minimalnej trwałości
Odrzucanie wyglądurezygnacja z krzywego warzywa lub owocu z niewielką skazą
Brak pomysłu na resztkiwyrzucenie małej porcji gotowej potrawy
Nieprawidłowe menu w gastronomiiprzygotowanie zbyt wielu porcji bez analizy popytu

Zasada 4P – prosty sposób na niemarnowanie

Polska kampania „Żywność to wartość” opiera działania konsumenckie na czterech zasadach: planuj, przechowuj, przetwarzaj i podziel się.

Planuj

Przed zakupami należy sprawdzić lodówkę, zamrażarkę i spiżarnię. Lista zakupów powinna wynikać z planu posiłków, a nie z przypadkowej decyzji podjętej w sklepie.

Warto planować tylko kilka dni naprzód. Zbyt szczegółowy jadłospis na cały tydzień może się nie sprawdzić, jeżeli zmienią się plany domowników.

Przechowuj

Produkty powinny być przechowywane zgodnie z zaleceniami producenta. Należy regularnie sprawdzać temperaturę lodówki, szczelność opakowań i stan warzyw oraz owoców.

Starsze produkty warto ustawiać z przodu. Nowsze powinny trafiać za nie. Jest to domowa wersja zasady „pierwsze weszło, pierwsze wyszło”.

Przetwarzaj

Dojrzałe owoce można przeznaczyć na mus, koktajl albo zamrozić. Więdnące warzywa mogą stać się składnikiem zupy, sosu, pasty lub dania jednogarnkowego.

Należy jednak odróżniać żywność nieidealną od zepsutej. Produktów spleśniałych, gnijących lub o nietypowym zapachu nie wolno ratować za wszelką cenę.

Podziel się

Nadwyżki można przekazać rodzinie, sąsiadom albo pozostawić w jadłodzielni, jeżeli miejscowy regulamin dopuszcza dany rodzaj produktu.

Żywność przekazywana innym musi być bezpieczna, prawidłowo przechowywana i odpowiednio opisana. Dzielenie się nie może służyć pozbywaniu się produktów, których sami nie uznalibyśmy za odpowiednie do spożycia.

„Należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed”

Niezrozumienie dat na opakowaniach jest jedną z przyczyn wyrzucania jedzenia. Komisja Europejska szacuje, że nawet około 10 procent odpadów żywnościowych w Unii Europejskiej może mieć związek z oznaczaniem i niewłaściwym rozumieniem dat.

OznaczenieCo oznacza?Jak postępować?
Należy spożyć dotermin związany z bezpieczeństwem żywnościnie spożywać po upływie daty
Najlepiej spożyć przedtermin dotyczący przede wszystkim jakościpo dacie ocenić opakowanie, wygląd, zapach i sposób przechowywania

Po terminie „najlepiej spożyć przed” produkt nie musi automatycznie stawać się niebezpieczny. Może stopniowo tracić smak, zapach, chrupkość lub inne cechy jakościowe.

Zasada ta nie dotyczy oznaczenia „należy spożyć do”. Produkty objęte tym terminem mogą po jego przekroczeniu stanowić zagrożenie, nawet jeżeli wyglądają normalnie.

Co najczęściej trafia do kosza i jak temu zapobiegać?

ProduktNajczęstszy problemRozwiązanie
Pieczywozakup zbyt dużej ilościzamrożenie części, grzanki lub bułka tarta
Bananyszybkie dojrzewaniekoktajl, placuszki lub zamrożenie
Jabłkamięknięcie i niewielkie uszkodzeniamus, owsianka lub pieczenie
Warzywawiędnięcie w lodówcezupa, sos, bulion lub pieczenie
Ziołapozostawienie dużej części pęczkaposiekanie i zamrożenie
Wędlinaduże opakowaniezakup mniejszej porcji i właściwe przechowywanie
Nabiałzapomniany termin przydatnościustawianie produktów według dat
Ugotowany makaron lub ryżzbyt duża porcjaszybkie schłodzenie i wykorzystanie w kolejnym daniu
Gotowy obiadprzygotowanie nadmiarupodział na porcje i zamrożenie
Owoce sezonowezakup dużej ilości podczas promocjimrożenie, suszenie lub domowe przetwory

Was können Geschäfte und Hersteller tun?

Odpowiedzialność nie kończy się na konsumentach. Firmy powinny mierzyć, gdzie i dlaczego żywność jest tracona.

DziałanieOczekiwany rezultat
Regularne ważenie odpadówpoznanie rzeczywistej skali problemu
Analiza przyczynwskazanie produktów i procesów generujących straty
Lepsze prognozowanie sprzedażyograniczenie nadmiernych zamówień
Obniżki przed terminemzwiększenie szansy na sprzedaż produktu
Sprzedaż produktów niestandardowychwykorzystanie warzyw i owoców o nietypowym wyglądzie
Darowizny żywnościprzekazanie bezpiecznych nadwyżek potrzebującym
Lepsze opakowaniaochrona produktu i dopasowanie wielkości porcji
Poprawa transportu chłodniczegomniej strat spowodowanych temperaturą
Szkolenia personeluprawidłowa rotacja i przechowywanie
Współpraca z dostawcamiograniczanie strat w całym łańcuchu

Przekazanie niesprzedanej żywności jest ważne, ale nie powinno zastępować zapobiegania nadprodukcji i nadmiernym zamówieniom. Najlepszą nadwyżką jest ta, która w ogóle nie powstała.

Co mogą zrobić restauracje, stołówki i hotele?

Gastronomia odpowiada za około 28 procent globalnego marnowania żywności na poziomie handlu i konsumpcji.

Największe znaczenie mają pomiary. Bez ważenia odpadów kuchnia nie wie, czy problem wynika z przygotowania, przechowywania, wielkości porcji czy pozostawiania jedzenia przez klientów.

AbfallartPrzykładMożliwe działanie
Straty magazynoweprodukt zepsuty przed użyciemlepsza rotacja i kontrola temperatury
Straty produkcyjnezbyt duże obierki i odrzutyszkolenie personelu i lepsze narzędzia
Nadprodukcjaniewydane porcjedokładniejsze prognozowanie
Zwroty z talerzyniedojedzone posiłkimniejsze porcje lub wybór wielkości
Bufetynadmierne uzupełnianie pod koniec serwisumniejsze pojemniki i częstsze dokładanie
Błędy menuskładnik wykorzystywany tylko w jednym daniuprojektowanie potraw wykorzystujących wspólne produkty

Jak przeprowadzić wartościową akcję 29 września?

Dzień Ograniczania Strat i Marnowania Żywności nie powinien ograniczać się do publikacji grafiki w mediach społecznościowych.

Szkoła, firma, urząd lub organizacja mogą połączyć kampanię z konkretnym działaniem.

DziałanieSposób realizacji
Pomiar odpadówważenie przez jeden tydzień produktów trafiających do kosza
Przegląd lodówekkontrola terminów i sposobu przechowywania
Warsztat kulinarnyprzygotowanie posiłku z nadwyżek i resztek
Akcja edukacyjnawyjaśnienie różnicy między dwiema datami na opakowaniu
Jadłodzielniapromocja bezpiecznego dzielenia się żywnością
Zmiana w stołówcewprowadzenie dwóch wielkości porcji
Audyt zakupówporównanie zamówień z rzeczywistym zużyciem
Współpraca z bankiem żywnościustalenie zasad regularnego przekazywania nadwyżek
Konkurs pomysłówwybór najlepszego rozwiązania ograniczającego straty
Raport wynikówpublikacja ilości uratowanej żywności oraz kolejnych celów

Jak mierzyć rzeczywisty efekt?

Liczba wyświetleń publikacji nie jest miarą ograniczenia marnowania żywności.

Najważniejsze są wskaźniki pokazujące zmianę w ilości odpadów.

WskaźnikWas zeigt es?
Kilogramy odpadów żywnościowychrzeczywistą skalę problemu
Ilość odpadów na posiłekmożliwość porównywania różnych okresów
Udział nadprodukcjiskuteczność planowania
Ilość zwrotów z talerzydopasowanie porcji
Wartość wyrzuconej żywnościbezpośredni koszt
Ilość przekazanych nadwyżekskalę redystrybucji
Liczba przecenionych produktówdziałanie zapobiegające wyrzuceniu
Spadek odpadów po kampaniitrwałość uzyskanego efektu

Najlepiej przeprowadzić pomiar przed działaniem, w jego trakcie oraz po kilku tygodniach. Pozwala to sprawdzić, czy zmiana była trwała.

Żywność ma większą wartość niż cena na paragonie

Jedzenie jest efektem pracy, wykorzystania ziemi, wody, energii, transportu i infrastruktury. Jego wartość nie kończy się na kwocie zapłaconej w sklepie.

29 września może być początkiem praktycznej zmiany: sprawdzenia domowych zapasów, ograniczenia nadmiernych zakupów, zmniejszenia porcji w stołówce lub rozpoczęcia pomiaru strat w firmie.

Najważniejsze jest jednak to, co wydarzy się po zakończeniu obchodów. Ograniczanie marnowania żywności powinno stać się codziennym procesem opartym na planowaniu, mierzeniu i poprawianiu sposobu gospodarowania produktami.

Źródła

  1. FAO – International Day of Awareness of Food Loss and Waste – oficjalna data, cel obchodów, Cel Zrównoważonego Rozwoju 12.3 oraz najnowsze dane FAO.
  2. Organizacja Narodów Zjednoczonych – Food Loss and Waste Reduction – informacje o międzynarodowych obchodach i rezolucji ONZ.
  3. UNEP – Bericht zum Lebensmittelabfallindex 2024 – metodologia i światowe dane dotyczące odpadów żywnościowych.
  4. UNEP – Die Welt verschwendet über 1 Milliarde Mahlzeiten pro Tag – 1,05 miliarda ton, podział między gospodarstwa domowe, gastronomię i handel oraz skutki środowiskowe.
  5. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Nie marnuj żywności, żywność to wartość – dane dla Polski i zasada 4P.
  6. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Żywność to wartość – polska kampania dotycząca niemarnowania żywności.
  7. Komisja Europejska – Date marking and food waste prevention – wpływ rozumienia dat na ograniczanie odpadów.
  8. EFSA – Data ważności żywności – różnica między oznaczeniami „należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed”.
  9. EFSA – Ograniczenie marnotrawienia żywności przez konsumentów – dane europejskie i działania możliwe do wdrożenia w gospodarstwach domowych.
  10. UNEP – UN and partners initiatives – rola FAO i UNEP oraz znaczenie obchodów 29 września.

Treść i grafika zostały przygotowane przy wsparciu narzędzi sztucznej inteligencji, a następnie zweryfikowane, zredagowane i zatwierdzone przez człowieka; odpowiedzialność redakcyjna za publikację ponosi IGTSF.

Podstawa prawna i odniesienie: art. 50 ust. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 w sprawie sztucznej inteligencji, stosowany od 2 sierpnia 2026 r., oraz ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003. Adnotacja stanowi także dobrowolny standard transparentności — przy rzeczywistej kontroli redakcyjnej nie każdy tekst wspierany przez AI podlega obowiązkowi indywidualnego oznaczenia.

Kontaktieren Sie uns!

Haben Sie Fragen oder möchten Sie mehr über die Partnerschaft erfahren? Füllen Sie das Formular aus und wir werden Sie kontaktieren, um Ihre Bedürfnisse zu besprechen und Partnerschaftsmöglichkeiten zu erörtern.

Kontaktieren Sie uns!

Haben Sie Fragen oder möchten Sie mehr über eine Zusammenarbeit erfahren? Füllen Sie das Formular aus, und wir werden uns mit Ihnen in Verbindung setzen, um Ihre Bedürfnisse zu beantworten und Partnerschaftsmöglichkeiten zu besprechen.